شريف و اخلاق برتر آراسته شوى و سخن و نوشتهء خود را با آنها بيارائى و در بيان حاجت و مؤثر گردانيدن شفاعت و قبولاندن اعتذار خويش سخن خود را با بهره‌گيرى از آنها نرم و لطيف و دلپذير گردانى كه سخن صيد دلها و سحر حلال است . آدابى را كه در آنها مىيابى در مصاحبت با فرمانروايى كه در خدمت او هستى به كاربر و در استوار داشتن پايه‌هاى فرمانروايى او و ملايم ساختن سياست و تدبير جنگهايش از آنها بره برگير و مجلس خود را چه در جدّ و چه در هزل با اين سخنان معموردار و حجّت خود را بر خصم با نمونه‌هايى كه در اين سخنان مىيابى « 1 » واضح و نيرومند ساز ، تا دشمن را به تصديق و تأييد آن و اظهار حق ناچار سازى . عيون الاخبار همچنانكه نخستين كتابى است كه در زبان عربى براى تقويت فرهنگ دبيران ديوان و گسترش دامنهء معلومات ايشان تدوين گرديده از نخستين كتابهاى معتبرى هم هست كه در محدودهء معارفى كه بعدها به ادب عربى معروف گرديد به وجود آمده نظير كتابهاى جاحظ و ديگر مؤلفان هم روزگارش با اين فرق كه « عيون الاخبار » از ميان همهء آنها اين امتياز را دارد كه نمودار نخستين گامهايى هم هست كه تأليف عربى در راه نظم و كمال و آراستگى پيموده است . تا زمان ابن قتيبه تأليف ادبى عبارت بود از جمع مطالب مختلف از وارد مختلف و نقل گفته‌هاى اين و آن بدون ضابطه و روشى مشخص . حكايتى از اينجا داستانى از آنجا ، حديث و روايتى از جاى ديگر نظير آنچه در كتاب البيان و التبيين و كتاب الحيوان جاحظ و كتاب الكامل مبرّد و همانندهاى آنها ديده مىشود . در اين تأليفات پيوند مطالب ضعيف و مرز ميان موضوعهاى مختلف شكننده و ناپايدار است . به همين سبب مطالب آنها غالبا پراكنده و نامنظم و گاه به هم آميخته و درهم ريخته است ، در آنها كار مؤلف بيشتر در جمع و تدوين گفته‌ها و نوشته‌هاى نقل شده از ديگران خلاصه مىشود و اثر خود مؤلف در

--> ( 1 ) . از مقدمه عيون الاخبار ، ج 1 .